Γιατί μερικές από τις καλύτερες ταινίες είναι εκείνες που μας αφήνουν με περισσότερες ερωτήσεις παρά απαντήσεις.
Έχουμε συνηθίσει να περιμένουμε το happy ending. Ο πρωταγωνιστής να πετυχαίνει τον στόχο του, οι άνθρωποι που αγαπιούνται να καταλήγουν μαζί, ο κακός να τιμωρείται και η ιστορία να κλείνει με έναν τρόπο που μας επιτρέπει να φύγουμε από την αίθουσα με ένα χαμόγελο.
Και κάπου εκεί βρίσκεται το πρόβλημα.
Όχι επειδή τα ευτυχισμένα τέλη είναι κακά, αλλά επειδή έχουμε μάθει να τα αντιμετωπίζουμε ως απαραίτητη προϋπόθεση μιας καλής ιστορίας. Σαν να μην μπορεί μια ταινία να είναι ολοκληρωμένη αν δεν μας προσφέρει την απάντηση που θέλουμε.
Η πραγματικότητα, βέβαια, δεν λειτουργεί έτσι. Γιατί να πρέπει να λειτουργεί ο κινηματογράφος;
Η ζωή δεν γράφεται από σεναριογράφους
Στη ζωή, οι άνθρωποι δεν παίρνουν πάντα αυτό που αξίζουν. Οι σχέσεις δεν τελειώνουν πάντοτε με μια τελευταία συζήτηση που λύνει τα πάντα. Κάποιες ευκαιρίες χάνονται, ορισμένες αποφάσεις δεν διορθώνονται και μερικές φορές δεν μαθαίνουμε ποτέ τι θα είχε συμβεί αν είχαμε επιλέξει διαφορετικά.
Δεν υπάρχει πάντα μια λογική εξήγηση. Ούτε μια μουσική υπόκρουση που εμφανίζεται την κατάλληλη στιγμή για να μας πει τι πρέπει να αισθανθούμε.
Κι όμως, πολλές φορές απαιτούμε από τις ταινίες να κάνουν ακριβώς αυτό: να τακτοποιήσουν το χάος, να δικαιώσουν τους χαρακτήρες και να μας προσφέρουν μια συναισθηματική ασφάλεια που η ίδια η ζωή σπάνια εγγυάται.
Όταν, λοιπόν, μια ταινία αρνείται να μας προσφέρει αυτή την ασφάλεια, βιαζόμαστε να τη χαρακτηρίσουμε απαισιόδοξη, άδικη ή απογοητευτική.
Ίσως, όμως, να είναι απλώς ειλικρινής.
Όταν το τέλος δεν είναι αυτό που περιμέναμε
Σκέψου πόσες ιστορίες έχουν μείνει μαζί μας όχι επειδή μας έδωσαν αυτό που θέλαμε, αλλά επειδή αρνήθηκαν να το κάνουν.
Το La La Land δεν επιλέγει την εύκολη εκδοχή μιας ιστορίας αγάπης. Το The Mist αφήνει τον θεατή αντιμέτωπο με μια από τις πιο σκληρές ανατροπές του κινηματογράφου. Και το Whiplash μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε αν αυτό που παρακολουθούμε είναι ένας θρίαμβος ή το τίμημα μιας εμμονής.
Τρεις διαφορετικές ταινίες, τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις, ένα κοινό χαρακτηριστικό: δεν μας αφήνουν απαραίτητα με την απάντηση που θα προτιμούσαμε.
Και αυτό είναι που τις κάνει να αξίζουν μια δεύτερη σκέψη.
Ένα τέλος δεν χρειάζεται να μας κάνει χαρούμενους. Χρειάζεται να υπηρετεί την ιστορία που προηγήθηκε. Να έχει λόγο ύπαρξης, να σέβεται τους χαρακτήρες και να αφήνει κάτι πίσω του, ακόμη κι αν αυτό το κάτι είναι δυσάρεστο.
Γιατί η συγκίνηση δεν προκύπτει μόνο από τη λύτρωση. Μπορεί να προκύψει από την απώλεια, την αδικία, την αμφιβολία ή τη συνειδητοποίηση ότι ορισμένα πράγματα δεν αλλάζουν.
Δεν είναι κάθε δυστυχισμένο τέλος καλό τέλος
Υπάρχει, βέβαια, και η αντίθετη παγίδα: να θεωρούμε μια ιστορία βαθιά μόνο και μόνο επειδή τελειώνει άσχημα.
Η απαισιοδοξία δεν είναι από μόνη της τέχνη. Ένας τραγικός θάνατος, μια ξαφνική ανατροπή ή ένα ανοιχτό φινάλε δεν κάνουν αυτομάτως μια ταινία σπουδαία.
Το ζήτημα δεν είναι αν ο πρωταγωνιστής κερδίζει ή χάνει. Είναι αν το τέλος έχει κερδηθεί μέσα από την ίδια την ιστορία.
Ένα happy ending μπορεί να είναι εξίσου συγκλονιστικό, αρκεί να μην προσφέρεται ως εύκολη ανταμοιβή στον θεατή. Και ένα τραγικό τέλος μπορεί να είναι εντελώς κενό, όταν υπάρχει μόνο για να προκαλέσει σοκ.
Ο κινηματογράφος δεν μας χρωστάει ευτυχία. Μας χρωστάει, όμως, μια ιστορία που αξίζει να ειπωθεί.
Ίσως γι' αυτό θυμόμαστε τις ιστορίες που μας πλήγωσαν
Οι ταινίες που αγαπάμε περισσότερο δεν είναι απαραίτητα εκείνες που μας έκαναν να αισθανθούμε καλύτερα. Είναι συχνά εκείνες που μας ανάγκασαν να αισθανθούμε κάτι που δεν μπορούσαμε εύκολα να εξηγήσουμε.
Εκείνες που μας ακολουθούν μέχρι το σπίτι. Που μας κάνουν να ξανασκεφτούμε μια σκηνή, μια απόφαση ή ένα βλέμμα. Που μας αφήνουν να συζητάμε για το τι συνέβη, τι θα μπορούσε να είχε συμβεί και αν τελικά οι χαρακτήρες είχαν ποτέ πραγματική επιλογή.
Ίσως, τελικά, να μη χρειαζόμαστε πάντα ένα happy ending.
Χρειαζόμαστε ιστορίες που μας εμπιστεύονται αρκετά ώστε να μας αφήσουν να βγάλουμε τα δικά μας συμπεράσματα.
Γιατί η ζωή δεν μας υπόσχεται ότι όλα θα πάνε καλά. Και ο κινηματογράφος, στις καλύτερες στιγμές του, δεν προσπαθεί να μας πείσει για το αντίθετο.
Μερικές ιστορίες δεν τελειώνουν όπως θα θέλαμε. Τελειώνουν όπως έπρεπε. Και ίσως αυτές να είναι που θυμόμαστε περισσότερο.
